วิธีการวิเคราะห์ระบบนิเวศเกษตร
วิธีการต่างๆดังต่อไปนี้ได้เคยมีการนำไปใช้ในการอบรมไอพีเอ็ม (IPM) โดยใช้ในการวิเคราะห์ระบบนิเวศเกษตรในข้าว สำหรับพืชชนิดอื่นอาจมีวิธีการที่แตกต่างกันเล็กน้อยแต่หลักการพื้นฐานก็ยังคงคล้ายกัน
- แต่ละกลุ่มเดินลงไปสำรวจแปลงปลูกพืช(กลุ่มละ ๕ คน)
เดินตามขวางของแปลงและทำการสุ่มพืช ๑๐ ต้นพร้อมกับ
สำรวจพืชโดยละเอียดทุกต้น และบันทึกสิ่งที่สังเกตเห็น:
- พืช: สังเกตความสูงของพืช จำนวนหน่อหรือการแตกกอ ระยะการเติบโตของพืช อาการขาดธาตุอาหาร ฯลฯ
- ศัตรูพืช: สังเกตและนับจำนวนศัตรูพืชที่ส่วนต่างๆของต้นพืช
- ผู้อารักขาพืช (ศัตรูธรรมชาติ): สังเกตและนับดูตัวเบียนและตัวห้ำ.
- โรคพืช: สังเกตใบและลำต้น และวินิจฉัยอาการโรคพืชทุกอย่างที่สังเกตเห็น
- หนู: นับจำนวนต้นพืชที่ได้รับความเสียหายจากหนู
- วัชพืช: สังเกตชนิดและความหนาแน่นของวัชพืช
- น้ำ: สังเกตสถานการณ์น้ำในแปลงพืช
- อากาศ: สังเกตสภาพอากาศ
- ขณะเดินสำรวจแปลงให้เก็บตัวอย่างแมลงใส่ถุงพลาสติกที่เตรียมมา ใช้สวิงโฉบแมลงเพื่อเก็บตัวอย่างเพิ่มเติม เก็บชิ้นส่วนของพืชที่เป็นโรค
- กลุ่มพูดคุยเกี่ยวกับสถานการณ์แปลง วิทยากรพี่เลี้ยงจะตั้งคำถามเพื่อชักนำให้เกิดการพูดคุย และกระตุ้นการคิดเชิงวิเคราะห์
- หาบริเวณที่ร่มรื่นนั่งล้อมวงเป็นกลุ่มเล็กๆ เพื่อวาดภาพและปรึกษาหารือร่วมกัน
- ในกรณีจำเป็น ให้ฆ่าแมลงด้วยคลอโรฟอร์มที่ชุบด้วยสำลี
- แต่ละกลุ่มเริ่มด้วยการจำแนกศัตรูพืช ผู้อารักขาพืช(ศัตรูธรรมชาติ) และโรคพืชที่เก็บมา
- แต่ละกลุ่มเริ่มด้วยการจำแนกศัตรูพืช ผู้อารักขาพืช(ศัตรูธรรมชาติ) และโรคพืชที่เก็บมาแต่ละกลุ่มจะวิเคราะห์สถานการณ์แปลงปลูกพืชโดยละเอียด และนำเสนอผลการสำรวจและการวิเคราะห์สถานการณ์แปลงในภาพวาด (ภาพวาดการวิเคราะห์ระบบนิเวศเกษตร)
- ภาพวาดแต่ละภาพจะแสดงภาพต้นพืชให้เห็นถึงสถานการณ์แปลงปลูก ในภาพวาดจะต้องแสดงสภาพอากาศ น้ำอาการจากโรคพืช ฯลฯ แมลงศัตรูพืชจะแสดงไว้ทางด้านซ้ายของต้นพืช และผู้อารักขาพืช(ศัตรูธรรมชาติ)แสดงไว้ด้านขวา เขียนจำนวนแมลงกำกับไว้ข้างๆแมลงแต่ละตัว แสดงเครื่องหมายว่าพบศัตรูพืชและผู้อารักขาพืช(ศัตรูธรรมชาติ)บนส่วนใดของพืช พยายามให้ภาพแสดงความสัมพันธ์ระหว่างศัตรูพืชและศัตรูธรรมชาติ
- แต่ละกลุ่มจะหารือถึงสถานการณ์ของแปลงปลูกพืช และเสนอแนะวิธีการจัดการแปลง
- จากนั้นกลุ่มย่อยกลับเข้ารวมเป็นกลุ่มใหญ่ ตัวแทนของแต่ละกลุ่มนำเสนอการวิเคราะห์ระบบนิเวศต่อผู้เข้ารับการอบรมทั้งหมด แต่ละสัปดาห์แต่ละกลุ่มจะต้องไม่ส่งตัวแทนซ้ำคนเดิม
- วิทยากรพี่เลี้ยงจะดำเนินการให้เกิดการพูดคุยหารือด้วยการถามนำ และต้องแน่ใจว่าผู้เข้ารับการอบรมทุกคน(ที่อาจอายไม่กล้าแสดงออกหรือไม่รู้หนังสือ)ได้มีส่วนร่วมในกระบวนการนี้อย่างเต็มที่
- หาข้อสรุปร่วม โดยทั้งกลุ่มใหญ่เห็นด้วยกับการตัดสินใจจัดการแปลงในแปลงไอพีเอ็ม (IPM)
- ต้องแน่ใจว่าการจัดการแปลงที่ได้ทำการตัดสินใจ (ขึ้นอยู่กับผลการวิเคราะห์ระบบนิเวศ) จะได้รับการนำไปปฏิบัติ
- เก็บรักษาภาพวาดไว้เพื่อเปรียบเทียบในสัปดาห์ต่อไป
AESA: การวิเคราะห์ระบบนิเวศเกษตร คำถามที่สามารถนำมาใช้ในระหว่างการอภิปราย
- สรุปสถานการณ์แปลงปลูกพืชปัจจุบันว่าเป็นอย่างไร?
- เรื่องใดเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดในขณะนี้?
- ในช่วงสัปดาห์ก่อนมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมากเกิดขึ้นหรือไม่? มีลักษณะการเปลี่ยนแปลงอย่างไร?
- มีการระบาดรุนแรงของศัตรูพืชหรือโรคพืชหรือไม่?
- สถานการณ์เกี่ยวกับแมลงที่เป็นประโยชน์เป็นอย่างไร?
- ในแปลงปลูกพืชมีความสมดุลระหว่างศัตรูพืชและผู้อารักขาพืช(ศัตรูธรรมชาติ)หรือไม่?
- คุณสามารถจำแนกโรคพืชและศัตรูพืชทุกชนิดได้ที่ไหน?
- คุณคิดว่าพืชที่ปลูกมีความสมบูรณ์แข็งแรงหรือไม่?
- การจัดการแปลงที่จำเป็นในขณะนี้มีอะไรบ้าง?
- การจัดการนั้นจะทำเมื่อไร? ใครคือผู้ปฏิบัติ? และ ต้องแน่ใจว่าหน้าที่ความรับผิดชอบสำหรับทุกกิจกรรมได้รับการหารือ
- คุณคาดว่าจะมีปัญหาเกิดขึ้นในสัปดาห์ที่จะถึงหรือไม่? ปัญหาอะไร? เราสามารถหลีกเลี่ยงได้หรือไม่? และต้องเตรียมการอย่างไร?
- สรุปสิ่งที่ต้องดำเนินการ
